Κοσμάς
Πολίτης (1888-1974)
(Στο φόντο το σπίτι του στο Ψυχικό, που σήμερα είναι δημαρχείο)
Η Τατιάνα Γκρίτση
Μιλλιέξ θυμάται το διάλογο που είχε με τον Παττακό, στην προσπάθειά της να
πετύχει την αποφυλάκιση του Κοσμά Πολίτη:
-Και τι θέλεις και ήρθες;
-Κύριε Παττακέ, σήμερα το πρωί η αστυνομία του Ψυχικού συνέλαβε τον μεγαλύτερο
Έλληνα πεζογράφο – που σίγουρα γνωρίζετε! – τον Κοσμά Πολίτη, γέροντα,
καρδιακό, που την ημέρα του πραξικοπήματος…
-Της Επαναστάσεως (με διακόπτει με χτύπημα στο γραφείο με το χέρι).
Συνεχίζω:
-…βρήκε τη γυναίκα του νεκρή. Τώρα είναι θεομόναχος και άρρωστος. Κύριε Υπουργέ
– πρώτη φορά τον προσφωνώ έτσι – αν δεν θέλετε να ξεσηκώσετε την παγκόσμιο
γνώμη εναντίον σας για έναν συγγραφέα που θεωρείται και μελλοντικό Νόμπελ,
πρέπει να διατάξετε να αφεθεί αμέσως ελεύθερος. Η καρδιά του κρέμεται από μια
κλωστή. Αν πεθάνει θα θεωρηθείτε εσείς υπεύθυνοι για το θάνατό του. Για το καλό
σας μιλώ.
Καινούριο χτύπημα του χεριού στο τραπέζι. Απευθύνεται στον υπασπιστή, τον κύριο
Ντότσικα. “Πείτε σ’ αυτούς που τον πιάσαν πως δεν θέλω να ξεβρακώνουν τους
γέρους. Τηλεφωνείστε αμέσως στο Ψυχικό για να μάθετε τους λόγους για τους
οποίους κατηγορείται”.
Η απάντηση έρχεται αμέσως. Τους είναι άγνωστο το όνομα του Κοσμά Πολίτη.
Αναπηδάω, ζητάω συγγνώμη, εγώ έπρεπε να το έχω σκεφθεί, το πραγματικό όνομα του
συγγραφέα είναι Πάρις Τεβελούδης.
Παττακός: -Αχαχούχα, ώστε μεταχειρίζεται δύο ονόματα αυτός ο κύριος!
Εγώ: -Φυσικά, ο Πάρις Τεβελούδης ήταν Διευθυντής Τραπέζης, ο κοινωνικός του
τίτλος δεν του επέτρεπε να είναι και συγγραφεύς. Έτσι πήρε το ψευδώνυμο Κοσμάς
Πολίτης, που πολλοί διατείνονται πως το διάλεξε επίτηδες γιατί το έργο του
είναι κοσμοπολίτικο.
-Ώστε έτσι; Κοσμοπολίτης; Και σένα πώς είπες πως σε λένε;
Είπα το όνομά μου κι από μέσα μου έτρεμα. Τώρα λέω θ’ αφήσουν τον Πολίτη και θα
μπαγλαρώσουν εμένα.
-Άιντε, πήγαινε, η Επανάστασις σέβεται τους γερόντους, θα κάνουμε τα δέοντα.
Και απευθυνόμενος στον υπασπιστή του: Κάνε ό,τι πρέπει.
(…)
Τον συνάντησα μπροστά στην πόρτα του περιβολιού τους. Ήρεμος, αλλά γερασμένος
ξαφνικά, με κείνη την κρυφή ειρωνική του διάθεση πάντα, μου είπε χαμογελα, Απρίλης - Μάης 1987στά:
“Μόνο εσύ μπορούσες να ρίξεις τη χούντα και να με ελευθερώσεις”. Σκωπτικά αυτό
και λυπημένα όσο η ψυχή του: “Αλλά ποιαν έννοια έχει η προσωρινή ελευθερία ενός
ατόμου όταν χάνεται η έννοια της ελευθερίας;”. Ξέρω από τότε πως την περίμενε
κάθε μέρα και δεν αξιώθηκε να δει το πέσιμο της χούντας.
ΤΑΤΙΑΝΑ ΓΚΡΙΤΣΗ ΜΙΛΛΙΕΞ
(από κείμενό της στο περιοδικό "Η ΛΕΞΗ"( τ.63-64, Απρίλης - Μάης 1987)
Σαν σήμερα γεννήθηκε
"...Αγαπάτε αλλήλους; Ναι.
Αγαπάτε τους εχθρούς υμών; Ναι, τέλος πάντων. Μα όχι τους εχθρούς του ανθρώπου,
όχι τους εχθρούς της ανθρωπιάς…
Μπορείς να ζήσεις δίχως
να σ’ αγαπάνε, μα όχι δίχως ν’ αγαπάς.
Λένε πως μια τζαμούζα
την κουμαντάρεις δύσκολα. Μα ένα κοπάδι το κάνει ζάφτι κι ένα μικρό παιδί. Το
ίδιο, λένε ακόμα, συμβαίνει και με τις ανθρώποι: ένα κοπάδι ανθρώποι – και όσο
πιο μεγάλο τόσο πιο εύκολα – μπορεί να το πλανέψει και να το σέρνει πίσω του ο
πρώτος μπαγαπόντης ή τρελός που θα βρεθεί.
Η αγάπη του Θεού
αρχίζει από την αγάπη του ανθρώπου.
Αν υπάρχουν αφεντάδες,
είναι γιατί υπάρχουν άνθρωποι που τους αρέσει να ‘ναι δούλοι.
Η αξιοπρέπεια, ο σεβασμός του εαυτού σου, είναι κι
αυτό μια θετική ανθρώπινη ευτυχία..",
γράφει στο βιβλίο του “ΣΤΟΥ
ΧΑΤΖΗΦΡΑΓΚΟΥ”
"Μια εξίσωση αλγεβρική, μια διατύπωση κάποιου νόμου
της μηχανικής, κάτι παρόμοιο τέλος πάντων που έχει σχέση με τη δημιουργική
σκέψη, μας πλησιάζει πιο πολύ προς το Θεό παρά μια προσευχή όπως την εννοεί
όλος ο κόσμος", λέει στην “ΕΚΑΤΗ”
Θυμάμαι, όταν το 1983 έδινα εξετάσεις στο Τουρκολίμανο για το δίπλωμα ιστιοπλοΐας του ΠΟΙΑΘ, την επιμονή μου για το παρθενικό ταξίδι με ιστιοφόρο στον Πόρο και την εμμονή μου να βρεθώ στο "Λεμονοδάσος"...!
